LA 1-A DE APRILO

Tradicio ŝerci kaj primoki aliulojn ĝuste en la 1-a de aprilo ekzistas en multaj landoj, kaj neniu scias, kiam kaj kie ĝi komenciĝis kaj disvastiĝis tra la mondo.

Hipotezoj abundas; komunas en ili nur agnosko ke radikoj de la tradicio „profunde enas en la mezepoka eŭropa karnaval-foirteatra kulturo” kaj eble eĉ pli profunde – en la paganaj tempoj.

Oni diras ke la festo ekzistis jam en Antikva Romio, kie, tamen, la Tagon de Stultuloj oni solenis ne la 1-an de aprilo, sed meze de februaro. Aliaj asertas ke la festo venis el Antikva Hindio, kie la 31-an de marto oni festis Tagon de Ŝercoj. Ankoraŭ aliaj, dume, rakontas ke la patrujo de la festo devintus esti antikva Irlando, kie ekzistis tradicio ŝerci okaze de Nova Jaro (la 1-a de aprilo); tiun tradicion starigis dioj memore al Skadea, filino de Tias.

Ekzistas mapli fabela, sed ne pli simpla klarigo, ke la oriĝino de la tradicio estis mem la naturo: ĝiaj printempaj karpiсoj igis homojn provi “bonkorigi” ĝin per “similaj” ŝercoj.

Laŭ alia versio, la nura kialo de la kutimo ŝerci dum la 1-a de aprilo estas la historio de festado de Nova Jaro. Ĝis la 2-a mezo de la XVI-a jarcento, europa Nova Jaro venadis fine de marto (dum la printempa ekvinokso), kaj la feston mem oni solenis semajne, ekde la 25a de marto ĝis la 1-a de aprilo. Poste, laŭ dekreto de franca reĝo Karlo IX, Novan Jaron oni ekis festi la 1-an de Januaro. Sed multaj civitanoj, malgraŭ monarkaj ordonoj, daŭre solenis la 1-an de Aprilo, do, por forpuŝi la malnovan tradicion, ilin oni ordonis primoki kaj nomi “unuaplrilaj stultuloj”…

… Aŭ “unuaprilaj fiŝoj”, ĉar tiuj, laŭ la kredo, tre facile kapteblis per “hoketo”. Do, interalie, por francoj tiu ŝerctago por ĉiam ekestis asociita kun fiŝoj; konfitistoj ofte preparadis ĉokoladajn fiŝetojn okaze de la 1-a de Aprilo; kaj geknaboj ofte provadis alfiksi paperajn fiŝojn al dorsoj de aliaj homoj.

En Germanio jam delonge ekzistas kutimo en la 1-a de Aprilo sendi iun, ofte knabon, por kunporti ion kio ne troveblas. La ŝerco nomatas “sendi iun en Aprilon”.

En Anglio kaj Usono la personon, kiu lasis sin trompi, oni daŭre nomas “aprila stultulo”. Unu populara ŝerco en firmaoj (en urboj kiuj havas zoon) estas, preterpasante aliulon, mencii: “Sinjorino Foks (aŭ sinjoro Lion) telefonis al vi”. Poste oni donas telefonon de “telefoninto”, kio certe estas telefono de la loka zoo. La kredema kunlaboranto telefonas kaj petas zooserviston voki „Mrs. Fox”. La servisto, pensante ke oni primokas lin, provas respondi laŭeble pli sprite, per kio kolerigas la telefonanton. Tia dialogo povas daŭri sufiĉe longe, ĝis kiam abmaŭ flankoj rememorus kiu dato estas.

 
Historio dokumentis kelkajn ekzemplojn de la plej sukcesaj ŝercoj.

En 1860 jaro kelkcent familioj en London ricevis invitilojn por atendi “ĉiu-jara solena ceremonio de lavado de blankaj leonoj, kiu okazos en Tower je la 11-a horo matene la 1-an de aprilo”. Kelkaj vere venis kun siaj familioj; fariĝis granda skandalo, kaj la okazaĵo estis vaste priskribita en londonaj ĵurnaloj.

“Klasika Mok-trompo de la Jarcento” multaj nomas la raporto televidigita de BBC la 1-an de aprilo en 1957 jaro. La rakonto estis pri “senprecedenta” rikolto de makaronoj en Svislando. Fone de sceneroj, montrantaj laboron de kamparanoj kolektantaj sur kampoj kuiritajn makaronojn, la anoncisto informis rigardantojn pri la ĉefa sukceso en tiu sfero de agrikulturo: egala longeco de makaroneroj, estanta rezulto de eksperimentoj far multaj generacioj de selektistoj. La redakcio ricevis multegon da leteroj. Iuj estis mirigitaj ke la makaronoj kreskas vertikale, sed ne horizontale. Aliaj petis sendi plantidaron de la sukcesaj svisaj selektistoj. Nur kelkaj esprimis ioman konfuziĝon ĉar ili ĝis tiam pensis ke makaronojn oni faras de faruno…

En jaro 1962 en Svedio estis nur unu televidkanalo; nature, nigroblanka. La 1-an de aprilo, en novaĵoj, ĝi infomis ke nova teknologio ebligas fari televidbildon tutkolora, sed por tio endas surmeti sur la ekranon nejlonan ŝtrumpon. Tion centoj de svedoj faris. La vera tutkolora televido aperis en Svedio en 1970... Sprite? Estus, se la ŝerco originalus:) Jam kelkajn jarojn antaŭe en najbara Danio televido deklaris ke la registaro ekhavis novan teknologion por malkovri senlicenzajn televidilojn; tamen, diris la anoncisto, se envolvi la televidaparaton per staniolo, ĝi ne estos detektita. Staniolo post kelkaj horoj malaperis el danaj vendejoj.

BBC daŭre portis la malfacilan kronon de la plej pova mok-trompisto en la mondo. Ekzemple, la 1-an de aprilo 1976 angla astronomisto Patrick Moore diris al aŭskultantoj ke je la 9:47 matene okazos “rara astronomia efekto”: Plutono pasos malantaŭ Jupitero, kio iomete malfortigos la gravita fono de Tero, do se aŭskultantoj en tiu ĝusta momento saltos, ili povos havi “strangan senson”. Komence de 9:47, BBC ricevis centojn da telefon-alvokoj kun rakontoj pri “strangaj sensoj” spertitaj de telefonantoj; unu virino eĉ asertis ke, kune kun siaj amikoj, sukcesis detiriĝi de la planko kaj flugi en la ĉambro dum kelkaj minutoj.

En 1987 norvegia ĵurnalo "Bergens Tidende" skribis ke estis konfiskitaj 10 mil litroj de kontrabanda vino. "Oni" invitis loĝantojn de Bergen en la centran vendejon de la urbo por ke ĉiu ricevu sian kvoton de la elprenita varo. Matene leĝobeemaj civitanoj enviciĝis kun kanistroj kaj boteloj.

En Sovet-Unio fine de "Perestrojka" populara ĵurnalo "Komsomolskaja Pravda" (Komsomola Vero!), en unu sia 1-aprila numero skribis noticon pri sensacia trovo de mamutido en eterna glaciaro en Ĉukotko. Post malfridigo la besto reviviĝis kaj "ekde tiam loĝas en Moskva zoo". Unu instruistino speciale venis fluge el Novosibirsko kun ŝia klaso por ekskursviziti la mamontidon. Ne trovinte ĝin, ŝi okazigis teruran skandalon al la tute senkulpa administrantaro de la zoo...

Alia rimarkinda kazo en iama Sovet-Unio disvolviĝis en 1990, kiam literatura gazeto "Sobesednik" (Kunparolanto) publikigis vere scienc-ŝajnan esploron kiu konvinke pruvis ke rusa poeto Aleksandr Blok neniam ekzistis, kaj dudek literaturlogistoj el diversaj partoj de la tiama lando tute serioze eniĝis diskusion kun aŭtoro de la "studverko".

En 1994 “Pepsi” deklaris ke gejunuloj, kiuj faros sur siaj oreloj tatuaĵon kun ĝia logotipo, ricevos dumvivan 10%-an rabaton por pepsi-kolao. Historio prisilentas, ĉu troviĝis tiaj bravuloj kaj ĉu vere ili ricevis la rabaton.

La sama BBC en 1999 translaciis novaĵon ke la himno de Britio (“Dio, savu la Reĝinon”) estos anstataŭita per la himno de EU, kantata germane. Tuj post tio, sekretario de la oficejo de Princo Karlo telefonis al la radio kaj petis sendi kopion de la nova himno…

La 1-an de aprilo 2010 la jam menciita ĵurnalo "Komsomolskaja Pravda" aperigis noticon ke fama ukraina boksisto Volodimir Kliĉko sekrete edziĝis en Japanio. Gazet-sekretario de fratoj Kliĉko en tiu tago finfine malŝaltis sian telefonon; unu televidkanalo, tamen, sukcesis krei videomaterialon kiu pridetalis la neekzistan eventon:)

***